🎨 บล็อกสกรีนคืออะไร?

📚 สารบัญ

• 🖨️ บล็อกสกรีนคืออะไร
• 🎨 สีสกรีนเสื้อแต่ละประเภท
• ❓ FAQ คำถามที่พบบ่อย

🖨️ บล็อกสกรีนคืออะไร

บล็อกสกรีน คืออุปกรณ์ที่ใช้ควบคุมการถ่ายหมึกผ่านผ้าสกรีนลงบนวัสดุตามรูปแบบของลวดลาย โดยบริเวณที่ต้องการพิมพ์จะเปิดช่องให้หมึกผ่าน ส่วนพื้นที่อื่นจะถูกปิดด้วย Emulsion หรือกาวอัดบล็อก

ส่วนประกอบหลักของบล็อกสกรีน ได้แก่

• กรอบบล็อก
• ผ้าสกรีนหรือ Mesh
• กาวอัดบล็อกหรือ Emulsion
• ลายต้นฉบับ
• ยางปาดหมึก

กรอบบล็อกที่พบได้ทั่วไปมีทั้ง กรอบไม้และกรอบอะลูมิเนียม โดยงานที่ต้องการความสม่ำเสมอและใช้งานต่อเนื่องมักให้ความสำคัญกับความแข็งแรงและความคงที่ของกรอบ รวมถึงความตึงของผ้า

หลักการทำงานคือ นำลายไปสร้างบนกาวอัดด้วยกระบวนการฉายแสง จากนั้นล้างส่วนที่ต้องการให้หมึกผ่านออก เมื่อวางบล็อกบนชิ้นงานและปาดหมึก หมึกจะผ่านช่องของลายลงบนพื้นผิว

สำหรับงานหลายสี โดยทั่วไปจะต้องแยกบล็อกตามสีที่พิมพ์ และต้องควบคุมตำแหน่งของแต่ละบล็อกให้ตรงกัน เพื่อป้องกันปัญหาสีเหลื่อม

บล็อกสกรีนสำคัญอย่างไร?

เพราะบล็อกเป็นตัวกำหนดทั้ง ความละเอียดของลาย ปริมาณหมึก และความคมของขอบงาน หากเลือกผ้าไม่เหมาะสม กาวอัดไม่เข้ากับหมึก หรือทำบล็อกไม่สมบูรณ์ ต่อให้เลือกหมึกคุณภาพดี ผลงานก็อาจไม่เป็นไปตามที่ต้องการ

หมายเหตุ: เบอร์ Mesh ในระบบเป็น “คำแนะนำเบื้องต้น” ไม่ใช่ค่าตายตัว เพราะต้องดูความหนืดของหมึก ความละเอียดลาย และวัสดุจริงด้วย

🧵 วิธีเลือกผ้าสกรีนและเบอร์ผ้า

การเลือกผ้าสกรีนควรดูจากความละเอียดของลาย ชนิดหมึก และปริมาณหมึกที่ต้องการให้ผ่าน มากกว่าการเลือกจากเบอร์ผ้าเพียงอย่างเดียว

ผ้าสกรีนที่ใช้ในปัจจุบันส่วนใหญ่เป็น Polyester Mesh ซึ่งมีความแข็งแรงและมีช่องตาข่ายสม่ำเสมอ

ผ้าเบอร์ต่ำ

มีช่องตาข่ายค่อนข้างเปิด ทำให้หมึกผ่านออกมาได้มาก เหมาะกับ

• งานที่ต้องการสีหนา
• งานลายใหญ่
• หมึกที่มีอนุภาค
• สี Glitter
• งานที่ต้องการสร้างชั้นสีหนา

ข้อเสียคืออาจไม่เหมาะกับรายละเอียดเล็กมาก

ผ้าเบอร์กลาง

เหมาะกับงานทั่วไป เช่น

• เสื้อยืด
• โลโก้
• ตัวอักษร
• งานกราฟิก
• ถุงผ้า
• งานพิมพ์ทั่วไป

เป็นช่วงที่มีความยืดหยุ่นในการใช้งานค่อนข้างมาก

ผ้าเบอร์สูง

เหมาะกับงานที่ต้องการควบคุมปริมาณหมึกและรายละเอียด เช่น

• ตัวอักษรขนาดเล็ก
• ลายเส้นละเอียด
• Halftone
• ภาพกราฟิกละเอียด
• งานที่ต้องการขอบคม

สำหรับงานโลหะและพลาสติกที่เป็นลายละเอียด การใช้ Mesh ที่ละเอียดขึ้นสามารถช่วยควบคุมปริมาณหมึกได้ แต่ ไม่ได้หมายความว่า 120–200 เส้น/นิ้วจะเหมาะกับทุกงานเสมอไป เพราะต้องพิจารณาความหนืดของหมึก ขนาดอนุภาค และรายละเอียดของลายร่วมด้วย

สรุป: เบอร์ผ้าที่เหมาะสมที่สุดคือเบอร์ที่สัมพันธ์กับ หมึก + ลาย + วัสดุ + ความหนาของชั้นสีที่ต้องการ

🎨 สีสกรีนเสื้อแต่ละประเภท

สีสกรีนสำหรับเสื้อผ้ามีหลายระบบ โดยกลุ่มที่พบได้บ่อย ได้แก่ Water-based และ Plastisol รวมถึงหมึกสูตรเฉพาะสำหรับเส้นใยหรือวัสดุบางชนิด

การเลือกสีต้องดูทั้งชนิดผ้า สีพื้นผ้า ความยืดหยุ่น และคุณสมบัติที่ต้องการหลังพิมพ์

💧 สีน้ำเหมาะกับงานแบบไหน

Water-based Ink หรือสีน้ำ เหมาะกับงานสิ่งทอหลายประเภท โดยเฉพาะงานที่ต้องการให้ลายมีสัมผัสเบาและกลมกลืนกับเนื้อผ้าในสูตรที่เหมาะสม

มักใช้กับ

• เสื้อ Cotton
• ผ้าฝ้าย
• เสื้อยืด
• เสื้อแฟชั่น
• ผ้าสีอ่อน
• งานที่ต้องการผิวสัมผัสบาง

สีน้ำบางสูตรสามารถใช้กับผ้าสีเข้มได้เช่นกัน โดยอาจต้องใช้ระบบหมึกที่มีคุณสมบัติปกคลุมหรือใช้ชั้นรองพื้นตามกระบวนการผลิต

จุดเด่น

• ให้สัมผัสเบาในหลายสูตร
• เหมาะกับงานเสื้อผ้า
• สามารถกลมกลืนกับเนื้อผ้า
• เหมาะกับงานแฟชั่นบางประเภท

ข้อควรระวัง

ต้องควบคุมการแห้งของหมึกบนบล็อกระหว่างการผลิต และต้องทำให้หมึกเซ็ตตัวตามระบบของผู้ผลิต

🖌️ สี Plastisol เหมาะกับงานอะไร

Plastisol เป็นหมึกที่นิยมใช้ในงานสกรีนเสื้อ เพราะให้สีทึบ ปกคลุมพื้นผิวได้ดี และสามารถสร้างชั้นสีที่เด่นชัดบนผ้า

องค์ประกอบสำคัญของ Plastisol คือ PVC resin และ plasticizer และหมึกจะต้องผ่านกระบวนการให้ความร้อนเพื่อให้เกิดการเซ็ตตัวตามระบบของผลิตภัณฑ์

เหมาะกับ

• เสื้อ Cotton
• เสื้อสีเข้ม
• เสื้อผ้าผสม
• เสื้อ Hoodie
• เสื้อโปโล
• เสื้อแฟชั่น
• เสื้อกีฬาในกรณีที่สูตรหมึกรองรับ
• กระเป๋าผ้า

ข้อดีสำคัญคือหมึกไม่แห้งบนบล็อกง่ายเหมือนหมึกที่มีน้ำเป็นตัวพาหลักในสภาวะการทำงานทั่วไป จึงเหมาะกับงานผลิตจำนวนมาก

อย่างไรก็ตาม หากนำไปใช้กับผ้า Polyester หรือวัสดุสังเคราะห์ ต้องตรวจสอบสูตรหมึกและปัญหา Dye Migration ก่อนผลิตจริง

🧪 สี Solvent และสีสำหรับวัสดุอุตสาหกรรม

เมื่อเปลี่ยนจาก เสื้อผ้า ไปเป็น โลหะ พลาสติก หรือวัสดุอุตสาหกรรม การเลือกหมึกจะเปลี่ยนไปอย่างมาก

งานสกรีนโลหะและพลาสติกควรใช้หมึกอุตสาหกรรมที่ออกแบบมาเพื่อพื้นผิวดังกล่าว เช่น Solvent-based, Epoxy, PU หรือหมึกเฉพาะสำหรับพลาสติก โดยต้องเลือกตามชนิดวัสดุและระบบการทำให้หมึกแห้งหรือเซ็ตตัว

ไม่ควรนำสีน้ำสำหรับสกรีนเสื้อไปใช้กับโลหะหรือพลาสติกโดยไม่ตรวจสอบ เพราะปัญหาสำคัญคือ การยึดเกาะของหมึกกับพื้นผิว

หมึกอุตสาหกรรมบางระบบจะแห้งโดย

• การระเหยของตัวทำละลาย
• การทำปฏิกิริยาเคมี
• การอบด้วยความร้อน
• หรือการใช้หลายกลไกร่วมกัน

จึงต้องปฏิบัติตามข้อมูลทางเทคนิคของผู้ผลิตหมึก

⚙️ การสกรีนโลหะและพลาสติกใช้สีอะไร

การสกรีนโลหะและพลาสติกต้องเริ่มจากการระบุชนิดวัสดุให้ชัดเจนก่อนเลือกหมึก เพราะพื้นผิวแต่ละชนิดมีคุณสมบัติด้านการยึดเกาะแตกต่างกัน

ตัวอย่างเช่น โลหะอาจมีปัญหาเรื่องน้ำมัน คราบออกไซด์ หรือสารเคลือบผิว ส่วนพลาสติกบางชนิด เช่น PP และ PE มีพลังงานผิวต่ำ ทำให้หมึกเกาะได้ยาก

ดังนั้นกระบวนการเลือกสีควรเป็น

ชนิดวัสดุ → เตรียมผิว → เลือกหมึก → เลือกกาวอัด → เลือก Mesh → ทดสอบการยึดเกาะ

🔩 สีที่ใช้สำหรับงานสกรีนโลหะ

สำหรับงานโลหะ สามารถพิจารณาหมึก เช่น

🧪 Epoxy Ink

เหมาะกับงานที่ต้องการการยึดเกาะและความทนทานสูง โดยเฉพาะงานที่ต้องการต้านทานการขูดขีดหรือสารเคมีในระดับที่สูตรหมึกรองรับ

🎨 Acrylic Ink

หมึกอะคริลิกสำหรับงานอุตสาหกรรมบางระบบสามารถใช้กับโลหะได้ ทั้งแบบแห้งอากาศหรือระบบที่ต้องใช้ความร้อน ทั้งนี้ต้องเลือกสูตรที่ผู้ผลิตระบุว่าสำหรับโลหะ

วัสดุที่พบการสกรีน

• แผ่นโลหะ
• อะลูมิเนียม
• เหล็ก
• ชิ้นส่วนเครื่องจักร
• ป้ายโลหะ
• กระป๋องหรือภาชนะโลหะบางประเภท
• อุปกรณ์อุตสาหกรรม

ก่อนสกรีนควรทำความสะอาดพื้นผิวเพื่อกำจัดน้ำมัน ฝุ่น และสิ่งปนเปื้อน เพราะแม้หมึกจะมีคุณสมบัติดี แต่หากพื้นผิวไม่สะอาด การยึดเกาะก็อาจลดลงอย่างมาก

🪣 สีที่ใช้สำหรับงานสกรีนพลาสติก

งานพลาสติกต้องเลือกหมึกตามชนิดพลาสติก เช่น ABS, PVC, PP หรือ PE ไม่ควรใช้หมึกชนิดเดียวกับพลาสติกทุกประเภท

กลุ่มหมึกที่สามารถพบในงานประเภทนี้ ได้แก่

• PVC Ink
• PU Ink
• Solvent-based Ink
• หมึกสำหรับ PP/PE โดยเฉพาะ
• หมึกสองส่วนหรือระบบเฉพาะทางบางชนิด

พลาสติก ABS

สามารถใช้หมึกสำหรับพลาสติกแข็งบางประเภท เช่น Solvent-based หรือระบบที่ผู้ผลิตระบุว่าสำหรับ ABS

PVC

สามารถใช้หมึกที่ออกแบบมาสำหรับ PVC โดยเฉพาะ

PP และ PE

เป็นกลุ่มที่ต้องให้ความสำคัญกับการยึดเกาะเป็นพิเศษ เนื่องจากพื้นผิวมีพลังงานต่ำ จึงอาจต้องใช้หมึกเฉพาะทาง การเตรียมผิว หรือ Primer ตามระบบที่เลือก

ไม่ควรสรุปว่า Thinner หรือ Reducer จะต้องละลายผิวพลาสติกเพื่อให้หมึกติดเสมอไป เพราะสารทำละลายที่ไม่เหมาะสมอาจทำให้ชิ้นงานเสียรูป แตกร้าว หรือเกิดความเสียหายได้ การเลือก Reducer/Thinner จึงต้องอ้างอิงระบบหมึกและชนิดพลาสติกโดยตรง

🧴 การเลือกกาวอัดบล็อกสำหรับงาน Solvent

งานที่ใช้หมึก Solvent หรือหมึกอุตสาหกรรมต้องให้ความสำคัญกับ Solvent Resistance ของกาวอัด

กาวอัดต้องสามารถทนต่อตัวทำละลายที่อยู่ในระบบหมึกและน้ำยาล้างบล็อกได้ มิฉะนั้นกาวอาจเกิดการบวม ละลาย หรือเสื่อมสภาพระหว่างการผลิต

กาวอัดสำหรับงานประเภทนี้จึงควรเลือกจากคุณสมบัติ เช่น

• Solvent Resistant
• Chemical Resistant
• เหมาะกับหมึกที่ใช้
• รองรับจำนวนรอบการพิมพ์
• เหมาะกับขั้นตอนการล้างบล็อก

ทำไมกาวอัดสูตรน้ำธรรมดาอาจไม่เหมาะ?

หากกาวไม่ได้ออกแบบมาให้ทนตัวทำละลาย การสัมผัสทินเนอร์หรือสารเคมีจากหมึกอาจทำให้ชั้น Emulsion เสื่อมสภาพ ส่งผลให้

• ขอบลายเสีย
• ลายเริ่มแตก
• กาวหลุด
• หมึกซึมผ่านพื้นที่ที่ไม่ต้องการ
• ต้องทำบล็อกใหม่

ดังนั้น อย่าเลือกกาวอัดจากสีของกาวเพียงอย่างเดียว เช่น ม่วง น้ำเงิน หรือเขียว แต่ควรดู Technical Data Sheet และระบุระบบหมึกที่จะใช้งานก่อนเสมอ

🔧 วิธีเตรียมบล็อกสกรีนสำหรับโลหะและพลาสติก

สำหรับงานโลหะและพลาสติกที่ใช้หมึกอุตสาหกรรม ควรให้ความสำคัญกับการเตรียมบล็อกมากกว่างานทั่วไป เพราะตัวทำละลายสามารถส่งผลต่อกาวอัดได้

1. เลือก Mesh ให้เหมาะกับลาย

งานลายละเอียดอาจเลือก Mesh ที่ละเอียดขึ้น เช่นช่วงประมาณ 120–200 เส้น/นิ้ว หากเหมาะกับชนิดหมึกและลักษณะงาน

แต่ตัวเลขดังกล่าวเป็นเพียงแนวทาง ไม่ใช่ค่าตายตัว เพราะ Mesh ที่เหมาะสมต้องสัมพันธ์กับความหนืดของหมึก ขนาดอนุภาค และปริมาณสีที่ต้องการ

2. เลือกกาวอัดชนิดทนตัวทำละลาย

ควรเลือก Solvent-resistant Emulsion สำหรับหมึกที่มีตัวทำละลาย

3. ควบคุมความตึงของผ้า

ผ้าที่มีความตึงเหมาะสมช่วยให้การปาดหมึกมีความสม่ำเสมอ และช่วยควบคุมตำแหน่งของลาย โดยเฉพาะงานที่ต้องการรายละเอียดสูง

4. เตรียมพื้นผิววัสดุ

โลหะควรสะอาดและปราศจากน้ำมันหรือสิ่งปนเปื้อน ส่วนพลาสติกควรตรวจสอบชนิดพลาสติกและวิธีเตรียมผิวที่เหมาะสม

5. ทดลองก่อนผลิตจริง

ควรทำ Test Print แล้วทดสอบการยึดเกาะ เช่น การขูด การลอก หรือการใช้งานตามลักษณะจริง ก่อนผลิตจำนวนมาก

📋 ตารางเปรียบเทียบการเลือกสี ผ้า และกาว

หมายเหตุ: ตารางนี้เป็นแนวทางในการเลือกเบื้องต้น ไม่ควรใช้แทน Technical Data Sheet ของผู้ผลิตหมึก เพราะหมึกแต่ละสูตรมีข้อกำหนดเรื่องวัสดุ Reducer การอบ และการเตรียมผิวแตกต่างกัน

🧠 จุดที่มือใหม่มักเลือกผิดในการทำบล็อกสกรีน

ปัญหาที่พบได้บ่อยไม่ได้เกิดจากการเลือกสีผิดเพียงอย่างเดียว แต่เกิดจากการจับคู่ระบบทั้งหมดไม่สัมพันธ์กัน

❌ เลือก Mesh สูงเพราะคิดว่าลายจะคมที่สุด

Mesh สูงช่วยเรื่องการควบคุมหมึกและรายละเอียด แต่หากหมึกมีความหนืดสูงหรือมีอนุภาคใหญ่เกินไป อาจทำให้หมึกผ่านตาข่ายได้ไม่ดี

❌ ใช้กาวอัดเดียวกับทุกสี

กาวอัดที่เหมาะกับ Water-based อาจไม่ได้เหมาะกับ Solvent Ink ดังนั้นควรตรวจสอบความทนของ Emulsion ก่อน

❌ ใช้สีเดียวกับวัสดุทุกประเภท

สีที่ติดเสื้อได้ดีไม่ได้หมายความว่าจะติดโลหะหรือพลาสติกได้ดี

❌ ไม่ทดสอบก่อนผลิตจำนวนมาก

วัสดุจริงอาจมีสารเคลือบผิว น้ำมัน หรือคุณสมบัติที่แตกต่างจากตัวอย่าง จึงควรทดสอบก่อนเริ่มงานจำนวนมาก

🏪 บริการงานสกรีนและงานพิมพ์จาก Signbk

Signbk ให้บริการงานป้าย งานพิมพ์ งานสกรีน และงานที่เกี่ยวข้อง โดยการเลือกกระบวนการผลิตควรเริ่มจากการดู ชนิดวัสดุ ลักษณะลาย จำนวนผลิต และคุณสมบัติที่ต้องการหลังพิมพ์

สำหรับงานสกรีนที่ต้องการความทนทาน เช่น งานบนพลาสติก โลหะ หรือวัสดุเฉพาะทาง การแจ้งชนิดวัสดุให้ผู้ผลิตทราบก่อนผลิตมีความสำคัญ เพราะช่วยให้สามารถเลือกหมึกและกระบวนการเตรียมผิวได้เหมาะสมมากขึ้น

ร้านป้าย Signbk ตั้งอยู่เยื้องตลาดบางแค บริเวณตึกบางแคคอนโดทาวน์ ถนนเพชรเกษม เปิดบริการทุกวัน เวลา 11.30–20.30 น.

หากเป็นงานที่ต้องการผลิตจำนวนมาก ควรแจ้งข้อมูลให้ครบ เช่น ชนิดวัสดุ ขนาดลาย สีที่ต้องการ จำนวนชิ้น และลักษณะการใช้งาน เพื่อให้สามารถประเมินกระบวนการผลิตได้เหมาะสม

❓ FAQ คำถามที่พบบ่อย

บล็อกสกรีนคืออะไร?

บล็อกสกรีนคืออุปกรณ์ที่ใช้ควบคุมการส่งหมึกผ่านผ้าตาข่ายลงบนวัสดุ โดยลายที่ต้องการพิมพ์จะถูกเปิดไว้บน Emulsion ส่วนพื้นที่อื่นจะถูกปิดไม่ให้หมึกผ่าน

ผ้าสกรีนเบอร์สูงเหมาะกับงานอะไร?

เหมาะกับงานที่ต้องการรายละเอียดสูงและควบคุมปริมาณหมึก เช่น ตัวหนังสือเล็ก ลายเส้นละเอียด และ Halftone แต่ต้องเลือกให้สัมพันธ์กับชนิดหมึกด้วย

สกรีนโลหะใช้สีน้ำได้หรือไม่?

โดยทั่วไปไม่ควรนำสีน้ำสำหรับงานเสื้อไปใช้กับโลหะโดยไม่ตรวจสอบ เพราะต้องพิจารณาการยึดเกาะและความทนทานของหมึกบนพื้นผิวโลหะ ควรเลือกหมึกอุตสาหกรรมที่ผู้ผลิตระบุว่าสำหรับโลหะ

สกรีนพลาสติกใช้สีอะไร?

ต้องเลือกตามชนิดพลาสติก เช่น PVC, ABS, PP หรือ PE โดยอาจใช้ PVC Ink, PU, Solvent-based หรือหมึกเฉพาะทางตามระบบของผู้ผลิต

PP และ PE สกรีนยากหรือไม่?

PP และ PE อาจสกรีนได้ยากกว่าวัสดุบางชนิดเนื่องจากมีพลังงานผิวต่ำ จึงต้องให้ความสำคัญกับการเลือกหมึกและการเตรียมผิว และควรทดสอบการยึดเกาะก่อนผลิตจริง

กาวอัดบล็อกสำหรับสกรีนโลหะใช้แบบไหน?

หากใช้หมึกที่มีตัวทำละลาย ควรเลือก Solvent-resistant Emulsion ที่ผู้ผลิตระบุว่าสามารถใช้กับระบบหมึกดังกล่าวได้

ทำไมกาวอัดบล็อกถึงละลายเมื่อใช้ทินเนอร์?

สาเหตุสำคัญคือ Emulsion อาจมีความต้านทานต่อตัวทำละลายไม่เพียงพอ หรือเลือกกาวไม่ตรงกับระบบหมึกและน้ำยาที่ใช้ล้างบล็อก

สกรีนถังพลาสติกต้องใช้สีอะไร?

ต้องรู้ก่อนว่าถังทำจากพลาสติกชนิดใด เช่น PP หรือ HDPE จากนั้นจึงเลือกหมึกที่ผู้ผลิตระบุว่าสามารถยึดเกาะกับพลาสติกชนิดนั้นได้ และทดสอบก่อนผลิตจริง

🎯 สรุป

การทำงานสกรีนที่ดีไม่ได้อยู่ที่การเลือก “สีที่ดีที่สุด” เพียงอย่างเดียว แต่ต้องเลือก หมึก + ผ้าสกรีน + กาวอัด + การเตรียมพื้นผิว + วิธีทำให้หมึกเซ็ตตัว ให้เหมาะกับวัสดุ

สำหรับเสื้อผ้าอาจเลือก Water-based หรือ Plastisol ตามชนิดผ้าและผลลัพธ์ที่ต้องการ ขณะที่งานโลหะและพลาสติกควรพิจารณาหมึกอุตสาหกรรม เช่น Solvent-based, Epoxy หรือ PU ตามชนิดวัสดุ และต้องเลือก Emulsion ที่มีความทนต่อตัวทำละลายให้สัมพันธ์กับระบบหมึก

หัวใจสำคัญที่สุดคือ “รู้วัสดุก่อน แล้วจึงเลือกหมึกและกระบวนการสกรีน” เพราะหมึกที่เหมาะกับวัสดุหนึ่งอาจไม่เหมาะกับอีกวัสดุหนึ่ง แม้จะใช้เทคนิคการสกรีนเหมือนกันก็ตาม